วันที่จัดทำ : 22 พ.ค. 46
ก า ร เ ลี้ ย ง เ ป็ ด ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย
H O M E
 
             เป็ดเป็นสัตว์ปีกชนิดหนึ่ง ( จัดอยู่ใน Family Anatidae) ที่มีผู้นิยมเลี้ยงกันมากในหลายประเทศ เช่น จีน มาเลเซีย ไต้หวัน เป็นต้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อการบริโภคเนื้อและไข่ สำหรับประเทศไทยก็เช่นกัน มีการเลี้ยงเป็ดมาตั้งแต่บรรพบุรุษ โดยจะมีการเลี้ยงกันมากในจังหวัดแถบชายทะเล หรือตามบริเวณที่มีแหล่งน้ำธรรมชาติ เช่น ชลบุรี สมุทรสาคร นครปฐม อ่างทอง และสุราษฏร์ธานี เพื่อจะได้นำอาหาร เช่น ปลา ปู กุ้ง หอย ฯลฯ มาใช้เลี้ยงเป็ด เป็นการลดต้นทุนการผลิต วัตถุประสงค์ของการเลี้ยงก็เพื่อผลิตไข่และเนื้อ มักเลี้ยงเป็ดตัวเมียไว้เพื่อผลิตไข่ ส่วนตัวผู้ขุนหรือปล่อยให้โตเพื่อกินเนื้อ สำหรับพันธุ์เป็ดที่เลี้ยงในประเทศไทย สามารถแบ่งได้ตามวัตถุประสงค์ของการใช้ประโยชน์ ดังนี้

1. เป็ดพันธุ์ไข่  
        เป็นพันธุ์ที่ให้ผลผลิตไข่เป็นหลัก เป็ดพันธุ์ไข่มีขนาดและน้ำหนักตัวไม่มากนัก ตัวเมียจะหนักประมาณ 1.4 – 1.6 กิโลกรัม เช่น เป็ดพันธุ์ปากน้ำ พันธุ์นครปฐม ซึ่งเป็นเป็ดพันธุ์พื้นเมือง ของไทย แต่ในปี 2514 – 2515 ประเทศไทยนำเข้าเป็ดพันธุ์กากีแคมเบลล์ (Khaki Campbell) มาจากประเทศอังกฤษ เป็ดพันธุ์กากีแคมเบลล์ถือว่าเป็นเป็ดไข่ที่ให้ผลผลิตไข่ดกประมาณปีละไม่น้อยกว่า 280 ฟอง / ตัว

       แต่เนื่องจากเป็ดกากีแคมเบลล์พันธุ์แท้ มาจากภูมิภาคและอากาศที่แตกต่างจากประทศไทย ตลอดจนวิธีการจัดการที่แตกต่างกัน
จึงทำให้มีอัตราการสูญเสียสูงและในระยะแรกนั้นจะไม่ทนทานต่อสภาพแวดล้อมของประเทศไทย จึงต้องผลิตเป็ดลูกผสมเพื่อให้มีความต้านทานต่อสภาพแวดล้อม ทนโรค เลี้ยงง่าย และไข่ดก จึงนำไปผสมกับเป็ดปากน้ำซึ่งผู้เลี้ยงเป็ดพึงพอใจมากกับลูกผสมที่ได้ ทำให้เป็ดปากน้ำพันธุ์แท้ลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว แต่กรมปศุสัตว์ยังคงเก็บรักษาสายพันธุ์เป็ดปากน้ำและพันธุ์นครปฐมไว้ และได้ทำการวิจัยพัฒนาปรับปรุงพันธุ์เพื่อให้มีลักษณะไข่ดก ไข่ทน และทนทานต่อสภาพแวดล้อม

       สำหรับการเลี้ยงเป็ดไข่ของไทยในปัจจุบันจะไม่เลี้ยงปล่อยตามแหล่งน้ำธรรมชาติเหมือนในอดีต เนื่องจากปัญหายาฆ่าแมลง ยาฆ่าหญ้าที่เกษตรกรใช้ และหญ้าตกค้างอยู่ในทุ่งหญ้าหรือปนอยู่ในแหล่งน้ำ ประกอบกับข้อจำกัด แหล่งน้ำและพื้นที่ถูกแปลงสภาพเป็นแหล่งอุตสาหกรรม หรือจัดสรรไปเป็นที่อยู่อาศัย จึงส่งผลให้ผู้เลี้ยงทำการเลี้ยงในระบบฟาร์ม เลี้ยงอยู่บนบกโดยไม่ปล่อยให้เล่นน้ำ แต่มีการจัดหาน้ำ อาหาร เวชภัณฑ์ให้ตามอายุและความต้องการของเป็ดไข่แต่ละรุ่น แต่พฤติกรรมในการบริโภคของคนไทยเปลี่ยนแปลงตามวัฒนธรรมตะวันตกที่นิยมบริโภคไข่ไก่ ทำให้ประชากรเป็ดไข่ลดลงจากเดิมที่เคยเลี้ยง 18 – 22 ล้านตัว/ปีเหลือเพียง 7.05 ล้านตัว / ปี ในปี 2545 เพราะราคาอาหารสัตว์แพงและราคาไข่เป็ดต่ำ ไม่คุ้มทุน จึงไม่มีแรง จูงใจในการเลี้ยงเป็ด
ตารางแสดงประชากรเป็ดของประเทศไทย ปี 2544 – 2545 หน่วย : ล้านตัว
เขต
ปี 2544
ปี 2545
เป็ด
เป็ดเนื้อ
เป็ดไข่
เป็ดเทศ
1
4.865
3.005
2.557
0.421
2
4.764
3.917
0.508
0.358
3
4.741
0.786
0.501
1.951
4
3.005
0.214
0.313
1.580
5
0.555
0.069
0.065
0.201
6
3.252
1.307
1.604
0.417
7
4.426
1.901
1.221
0.142
8
1.575
0.334
0.178
0.385
9
1.265
0.343
0.285
0.708
รวม
28.448
11.876
7.505
6.163
ที่มา ศูนย์สารสนเทศ กรมปศุสัตว
2. เป็ดพันธุ์เนื้อ  
     เป็นเป็ดที่มีขนาดและน้ำหนักตัวมาก ตัวใหญ่ ให้เนื้อมาก แต่ให้ผลผลิต ไข่น้อย เช่น เป็ดพันธุ์ปักกิ่ง (Peking) เป็ดพันธุ์เชอรี่วอลเลย์ (Cherry Valley) และเป็ดเทศ (Muscovy) เป็นต้น วัตถุประสงค์ของการเลี้ยงเป็ดเนื้อเพื่อต้องการเนื้อมากๆ มีคุณภาพดี รสชาติอร่อย
  2.1 เป็ดพันธุ์ปักกิ่ง (Peking)
       มีถิ่นกำเนิดในประเทศจีน ลักษณะปากและเท้ามีสีเหลืองเข้ม ขนสีขาวตลอดลำตัว ตัวผู้จะมีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย อายุที่เลี้ยงส่งตลาดประมาณ 56 วัน น้ำหนักตัวประมาณตัวละ 2.8 – 3 กก. ปัจจุบันมีการเลี้ยงน้อยลงเพราะมีเป็ดสายพันธุ์อื่นที่โตเร็วกว่าเข้ามาแทน
  2.2 เป็ดพันธุ์เชอรี่วอลเลย์ (Cherry Valley)
       เป็นชื่อทางการค้ามีสายพันธุ์มาจากประเทศอังกฤษ เป็นเป็ดเนื้อที่มีลักษณะและสีคล้ายเป็ดปักกิ่ง แต่ตัวใหญ่และโตเร็วอายุที่ขายสู่ท้องตลาดประมาณ 54 วัน นำหนักตัวประมาณ 3.3 กก.ขึ้นไป ขณะนี้เป็นที่นิยมของผู้เลี้ยงเป็ดเนื้อในประเทศไทยมาก โดยมีการเลี้ยงเพื่อส่งเนื้อเป็ดไปจำหน่ายต่างประเทศ ทั้งในรูปเนื้อเป็ดแช่แข็งละเนื้อเป็ดสุก และมีการส่งออกสูงขึ้นทุกปี (ดังด้านล่าง) 
ตารางแสดงปริมาณการส่งเป็ดและผลิตภัณฑ์ไปจำหน่ายต่างประเทศ ปี 2541 - 2544
ปี
เนื้อเป็ดแช่แข็ง
เนื้อเป็ดสุก
ลูกเป็ด
ปริมาณ(ตัน)
มูลค่า(ล้านบาท)
ปริมาณ(ตัน)
มูลค่า(ล้านบาท)
ปริมาณ(ตัน)
มูลค่า(ล้านบาท)
2541
4,824
427.75
-
-
260,300
12.889
2542
6,726
554.62
0.141
17.55
1,001,715
27.743
2543
6,837
545.30
8.069
716.91
508,205
11.169
2544
6,880
638.65
10.303
1,102.95
484,044
16.207
ที่มา ศูนย์สารสนเทศ กรมปศุสัตว
       ซึ่งประเทศที่นำเข้าผลิตผลจากเนื้อเป็ดมีทั้ง อังกฤษ เยอรมัน เนเธอร์แลนด์ เบลเยียม ญี่ปุ่น เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีการส่งลูกเป็ดเนื้อที่ผลิตในเมืองไทยไปจำหน่ายต่างประเทศอีกด้วย
3. เป็ดเทศ(Muscovy)  
      มีถิ่นกำเนิดในอเมริกาใต้ ลักษณะตัวใหญ่ บริเวณใบหน้ามีตุ่ม ขรุขระสีแดง ลักษณะที่ดีคือสามารถฟักไข่ได้เอง เหมือนไก่พื้นเมือง จึงเป็นที่นิยมเลี้ยงในหมู่เกษตรกรรายย่อย เพื่อไว้บริโภคในครอบครัว หรือจำหน่ายเป็นรายได้เสริม

      ในขณะที่ประชากรเป็ดไข่ลดลง จำนวนเป็ดเนื้อกลับเพิ่มขึ้น สถิติประชากรเป็ดในปี พ.ศ. 2545 มีการเลี้ยงเป็ดเนื้อถึง 11.876 ล้านตัว โดยมีการเลี้ยงกันมากในเขต นครปฐม ฉะเชิงเทรา ชลบุรี เป็นต้น ส่วนใหญ่จะเลี้ยงในรูปของบริษัท หรือบริษัทจ้างเกษตรกรเลี้ยงเมื่อถึงกำหนดบริษัทจะซื้อกลับคืน ตามเงื่อนไขตามที่ตกลงกันทั้ง 2 ฝ่าย แล้วบริษัทจะนำไปเข้าโรงเชือด ชำแหละ และแปรรูปตามที่ประเทศคู่ค้าต้องการ
 
.ข้อมูล  ศิริพันธ์ โมราถบ กองบำรุงพันธุ์สัตว  เรียบเรียง  :พิจารณา สามนจิตติ กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์