ปลูกหญ้าบาน่า"หญ้าสำหรับช้าง"สร้างรายได้ให้เกษตรกรบ้านวอแก้ว

วีระพล พูนพิพัฒน์ 1/ นายจักรี พิชา 1/

       ปัจจุบันอาชีพการปลูกหญ้าขาย เป็นอาชีพหนึ่งที่ทำแล้วสามารถสร้างรายได้ให้ เกษตรกรได้ดีกว่าอาชีพเดิมที่เกษตรกรทำอยู่ อย่างเช่น นายมูล สุทปา เกษตรกรที่บ้านวอแก้ว อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง เดิมมีอาชีพทำนา และปลูกถั่วลิสง ได้หันมาปลูกหญ้าบาน่าจำหน่ายให้ แก่ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย ในปี พ . ศ. 2543 ซึ่งมีสมาชิก ในกลุ่มทั้งหมด 11 ราย มีพื้นที่ปลูก 14 ไร่ มีรายได้ จากการจำหน่ายหญ้าสดระยะแรก 78,000 บาทต่อปี ต่อมาในปี 2544 มีสมาชิกเพิ่มเป็น 15 ราย มีพื้นที่ปลูก 115 ไร่ มีรายได้จากการขายหญ้าบาน่าสดในกลุ่ม เฉลี่ยเดือนละ 81,600 บาท

การปลูกและการจัดการแปลงหญ้าบาน่าของ เกษตรกร

ลักษณะทั่วไปของหญ้าบาน่า
     
เป็นหญ้าเนเปียร์ลูกผสม (P.purpureum x P.americanum )   มีลักษณะเป็นกอใหญ่ลำต้นเป็นข้อ และปล้องคล้ายอ้อย ใบใหญ่ยาว มีขน เจริญเติบโตได้ดีในดินที่อุดมสมบูรณ์ ให้ผลผลิตสูง ไม่ชอบน้ำ ท่วมขัง เหมาะสมที่จะใช้ตัดสดเลี้ยงสัตว์

หญ้าบาน่า
ท่อนพันธุ์หญ้าบาน่า

การเตรียมดิน
       สำหรับที่ดอนนั้น เกษตรกรเตรียมดิน โดยใช้รถแทรกเตอร์ไถดะครั้งแรกด้วยผาน 4 จำนวน 1 ครั้ง หลังจากนั้นจะปล่อยให้วัชพืชขึ้น แล้วจึงพรวนดินให้ละเอียดอีก 1 - 2 ครั้ง
การเตรียมท่อนพันธุ์และการปลูก
       เกษตรกรคัดเลือกต้นหญ้าบาน่าที่มีอายุ อยู่ระหว่าง 3 - 6 เดือน โดยเลือกเอาต้นที่มีตาแข็งแรง และสมบูรณ์ นำมาตัดเป็นท่อน ให้มีข้อ 1 - 2 ข้อ ปลูก โดยนำท่อนพันธุ์ไปปักลงดิน ให้ทำมุมกับระดับ ผิว ดิน 45 องศา โดยใช้ระยะปลูกระหว่างต้นห่างกัน 1 เมตร ใช้เชือกขึงเป็นแนวให้เป็นแถวตรง ซึ่งจะ ทำให้สะดวกในการจัดการภายหลัง
การกำจัดวัชพืช
      
เกษตรกรทำการกำจัดวัชพืชครั้งเดียวเมื่อ หญ้าอายุได้ 2 สัปดาห์ หากไม่กำจัดวัชพืชในช่วงนี้ จะทำให้มีวัชพืชขึ้นปกคลุมต้นหญ้า ทำให้ต้นหญ้า เจริญเติบโตช้า
การใส่ปุ๋ย
        เกษตรกรใส่ปุ๋ยสูตร 15-15-15 ใน อัตรา 20 กิโลกรัมต่อไร่ พร้อมปลูกหญ้าใส่ปุ๋ยสูตร 46-0-0 ในอัตรา 50 กิโลกรัมต่อไร่ และปุ๋ยคอก ซึ่งเป็นปุ๋ยอินทรีย์ที่ผลิตจากมูลช้างของศูนย์อนุรักษ์
ช้างไทยหว่านหรือกลบลงบนโคนหญ้า โดยใส่ ในสัดส่วนของผลผลิตหญ้าสดที่ตัดได้ 1,000 กิโลกรัมต่อปุ๋ย 50 กิโลกรัม แล้วจึงใช้รถไถ เดินตามไถพลิกหน้าดินกลบโคนหญ้า อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งจะช่วยให้ปุ๋ยที่หว่านมารวมกันที่กอหญ้า ทำให้หญ้าเจริญเติบโตเร็วให้ผลผลิตต่อไร่สูง
การให้น้ำ
       หญ้าบาน่าเป็นหญ้าที่ตอบสนองต่อน้ำ ได้ดี เกษตรกรที่ปลูกหญ้าในที่ลุ่ม จะให้น้ำทุก 15 วัน โดยวิธีการปล่อยน้ำให้ไหลไปตามร่องน้ำรอบ ๆ แปลงโดยจะสูบน้ำใส่แปลงที่สูงกว่าแปลงอื่น ก่อนที่จะปล่อยน้ำให้ท่วมขังอยู่ในแปลงจนดิน อิ่มตัวจึงปล่อยน้ำเข้าแปลงถัดไป สำหรับเกษตรกร ที่ปลูกหญ้าบาน่าในที่ดอนจะมีวิธีให้น้ำโดยใช้ สปริงเกอร์ฉีดพ่นจนทั่วแปลง สัปดาห์ละครั้ง การให้น้ำเกษตรกรจะให้เฉพาะช่วงแล้ง
ผลผลิตและอายุการตัดหญ้าจำหน่าย
      การตัดหญ้าจำหน่ายให้ศูนย์อนุรักษ์ ช้างไทยของเกษตรกรในกลุ่มจะหมุนเวียนกันตัด เมื่อหญ้ามีอายุอยู่ระหว่าง 60 - 70 วัน จะได้ผลผลิต ไร่ละ 8 ตัน หญ้าที่ตัดระยะนี้มีเยื่อใยเหมาะสม และมี รสหวานเหมาะที่จะนำไปเลี้ยงช้าง

การตัดหญ้าบาน่า
ช้างในศูนย์อนุรักษ์ช้างไทยกินหญ้าบาน่า

การเผากอหญ้าหลังจากการตัดจำหน่าย
       เกษตรกรจะทำการเผาหญ้าก่อนที่จะให้ น้ำ และปุ๋ย โดยพิจารณาจากปริมาณสิ่งที่ตกค้างอยู่ ในแปลงและความสูงของกอหญ้า ภายหลังการตัด ในแต่ละครั้ง การเผากอหญ้าจะช่วยกระตุ้นให้หญ้า แตกหน่อได้ดีขึ้น หน่อหญ้าที่แตกมาใหม่ส่วนใหญ่ เป็นหน่อที่แทงขึ้นจากใต้ดิน หรือระดับผิวดิน ทำให้ได้หน่อหญ้าที่แข็งแรง มีลักษณะอวบอ้วน เจริญเติบโตดีมีลำต้นใหญ่โตให้ผลผลิตสูงเนื่องจาก หน่อหญ้า ที่แตกออกมาใหม่ รากส่วนใหญ่สามารถ แทงลงไปดูดธาตุอาหารจากดินมาใช้ในการเจริญ เติบโตได้ดีกว่าแปลงที่ไม่ได้เผา
        รายได้จากการจำหน่ายหญ้าบาน่า ในแต่ละปีเกษตรกรสามารถตัดหญ้าหมุนเวียน จำหน่ายให้ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทยได้รายละ 5 ครั้ง ซึ่งจะได้ผลผลิตหญ้าครั้งละ 8,000 กิโลกรัมต่อไร่ ต่อครั้ง หรือเท่ากับ 40,000 กิโลกรัมต่อไร่ต่อปี ปัจจุบัน เกษตรกรสามารถจำหน่ายหญ้าบาน่าให้กับ ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทยในราคากิโลกรัมละ 1.20 บาท เกษตรกรจะมีรายได้ จากการจำหน่ายปีละ 48,000 บาทต่อไร่ จากการสอบถามนายมูล สุทปา ถึงการปลูกหญ้าบาน่าขาย เมื่อเทียบกับอาชีพเดิม ที่ทำอยู่ คือ การทำนาและปลูกถั่วลิสงว่าเป็นอย่างไร นายมูล บอกว่าอาชีพทำนาจะมีรายได้จากการขาย ข้าวเปลือก ได้ไร่ละ 4,200 บาท และปลูกถั่วลิสงหลังเกี่ยว ข้าวขายได้ไร่ละ 3,000 บาท รวมแล้วมีรายได้ จากการทำนาและปลูกถั่วลิสงไร่ละ 7,200 บาทต่อปี สู้การปลูกหญ้าบาน่าขายให้ช้างไม่ได้ นอกจากนี้ ยังได้ถามถึงปัญหาในการปลูกหญ้าบาน่าขาย ว่ามีปัญหาอะไรหรือเปล่า ได้รับคำตอบจากนายมูลว่าตอนนี้ยังไม่มีปัญหาอะไร โรค แมลงก็ไม่มี รบกวน ตลาดก็สามารถจำหน่ายได้ตลอดปี จะมีก็แต่ ในช่วงฤดูแล้ง หญ้าโตช้า ปริมาณหญ้าผลิตได้ไม่ เพียงพอที่จะส่งขาย สำหรับเกษตรกรที่สนใจจะปลูก หญ้าบาน่า สามารถติดต่อได้ที่ ศูนย์วิจัยและพัฒนา อาหารสัตว์ลำปาง ตำบลเวียงตาล อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง 52190 โทร. 0-5422-2695 หรือ นายมูล สุทปา โทร.0-5436-8563, 0-7172-4423

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1/ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์ลำปาง